Prewencja pierwotna – podstawowe informacje

Pixmac000085838716 (2)Naturalna droga rozwoju astmy wiedzie od uczulenia do przewlekłego zapalenia wtedy kiedy organizm narażony jest na kontakt z alergenami. Badania naukowe potwierdzają, że atopia jest najsilniejszym czynnikiem rozwoju astmy u dzieci. Prewencja uczulenia jest zatem najskuteczniejszym elementem zapobiegania rozwoju astmy. Aktualne zalecenia prewencji pierwotnej w okresie prenatalnym wskazują na ograniczenie ekspozycji na dym tytoniowy.


Kontrola diety matki podczas laktacji, kontrola diety niemowlęcia oraz kontrola środowiska domowego małego dziecka , mające na celu redukcję naturalnej ekspozycji alergenowej, mogą zahamować rozwój astmy.


Rozważając wszystkie korzyści i straty, choć nie bez pewnych kontrowersji (w badaniach naukowych) dotyczących skuteczności karmienia naturalnego jako prewencji pierwotnej chorób alergicznych, należy zalecać ten sposób żywienia niemowląt co najmniej do 4-6 miesiąca życia i to zarówno wśród dzieci zagrożonych atopią, jak i wśród innych zdrowych dzieci.


Badania naukowe potwierdzają bezpieczeństwo stosowania hydrolizatów białkowych u niemowląt z dodatnim wywiadem rodzinnym w kierunku chorób atopowych oraz skuteczność takiej interwencji w zmniejszeniu ryzyka astmy dziecięcej.


 

Badania naukowe wykazały, że unikanie pokarmów alergizujących w okresie karmienia piersią zmniejsza ryzyko wystąpienia atopowego zapalenia skóry u niemowląt z rodzin atopowych do 18 miesiąca życia. Nie ma dowodów jednak na to, że zjawisko to jest trwałe.


Wyniki wielu ciekawych badań obserwacyjnych sugerują, że duże spożycie witamin C,A i E, selenu, magnezu i innych antyoksydantów oraz probiotyków, kwasu linolowego oraz witaminy D3 może mieć znaczenie w pierwotnej prewencji chorób atopowych. Potrzeba jednak w tym zakresie dalszych szczegółowych badań potwierdzających tę tezę.


W piśmiennictwie światowym powszechnie podkreśla się znaczenie ekspozycji na dym tytoniowy w indukcji objawów ze strony układu oddechowego u dzieci. Dzieci rodziców palących tytoń mają gorszą sprawność wentylacyjną (3-5%), mają większą nadreaktywność oskrzeli i wreszcie, co potwierdziły występuje u nich większe ryzyko rozwoju astmy w porównaniu z dziećmi nieeksponowanymi na dym tytoniowy.


Dotychczasowe badania naukowe w sposób jednoznaczny potwierdziły związek pomiędzy ekspozycją na alergeny roztoczy kurzu domowego a rozwojem uczulenia oraz rozwojem i ciężkością chorób atopowych, w tym astmy oskrzelowej. W kontekście tych obserwacji wydawać się może, że zmniejszenie narażenia na te ważne alergeny doprowadzi do zmniejszenia ryzyka rozwoju astmy, zwłaszcza w populacji dziecięcej.


Łączne zastosowanie różnych metod zmniejszenia ekspozycji na HDM (house dust mite – roztocza kurzu domowego) to prewencja pierwotna astmy: 1. pościel hipoalergiczna 2. codziennie wietrzenie i sprzątanie sypialni 3. pranie pościeli w wysokiej temperaturze 4. stosowanie środków roztoczobójczych 5. stosowanie filtrów HEPA. W dotychczas dostępnych badaniach stwierdzono, że łączne stosowanie tych metod prowadzi do: zmniejszenia stężenia alergenów HDM, zmniejszenie częstości uczuleń HDM, zmniejszenia częstości ciężkich epizodów świszczącego oddechu (wheezing) lub nocnego kaszlu.


Wokół udziału alergenów zwierzęcych w rozwoju chorób atopowych powstało wiele kontrowersji. Wyniki jednego z badań wykazały, że u dzieci od urodzenia eksponowanych na więcej niż dwa zwierzęta domowe (psy lub koty) dwukrotnie rzadziej dochodziło do uczulenia. Jednak spostrzeżenia sugerujące korzystne znaczenie alergenów zwierząt w prewencji astmy lub innych chorób atopowych są dotychczas pojedyncze i nie zostały potwierdzone przez badaczy. Niektórzy autorzy podkreślają, nawet, że znaczna ekspozycja na alergeny kota zwiększa ryzyko uczulenia i astmy silniej niż ekspozycja na alergeny kurzy domowego. W świetle zatem obecnej wiedzy nie można sformułować zalecenia posiadania zwierząt w domu, zwłaszcza w rodzinach atopowych.


Wyniki badań naukowych wykazały, że glikokortykosteroidy wziewne są skuteczne tylko w okresie leczenia chorób dróg oddechowych, a nie hamują naturalnego przebiegu choroby. Istnieje prawdopodobieństwo, że postęp astmy wynika z dysregulacji rozwoju dróg oddechowych i jest inicjowany nieprawidłową reakcją na czynniki środowiskowe u dzieci z genetyczną predyspozycją do rozwoju tej choroby. Nie jest uzasadnione zatem używanie tych leków prewencyjnie.

 

Źródło: Opracowanie własne na podstawie „Astma dziecięca – wybrane zagadnienia” red. naukowa Iwona Stelmach, Wydawnictwo Lekarskie PZWL.